Ora Mezo

Sintaksa emfazado ĉe WordPress.com

2008-04-25T19:38:00.003+04:00

Okaze mi trovis ke en teksoj de paĝoj kaj blogeroj ĉe WordPress.com oni povas uzi specialan kodon por emfazi sintakson de programlingvoj:

[sourcecode language='lingvo']
linio 1
...
linio n
[/sourcecode]

kie “lingvo” povas esti: cpp, csharp, css, delphi, java, jscript, php, python, ruby, sql, vb, xml.

Kiel tio aspektas vi povas vidi en mia blogo tie: http://oramezo.wordpress.com/2008/04/25/sitaksa-emfazado-ce-wordpresscom/

Ĉu translokiĝi?

2008-04-21T15:55:00.003+04:00

Mi malkovris por mi mem WordPress.com. Mi jam kreis novan rusligvan paĝaron kaj metis tien ĉiujn miajn artikolojn, projektojn ktp (vd. dmych.wordpress.com). Iom poste mi kreis alian blogon tie: oramezo.wordpress.com - por skribi Esperante.

Mi havas tro multe da diversaj paĝaroj kaj blogoj. Kaj mi volus malpligrandigi ilian kvanton. Mi volus kolekti ĉion "sub unu tegmento", kaj ŝajnas ke WordPress permesas fari tion, ĉar tie eblas facile krei ne nur blogon sed ankaŭ plenan paĝaron. Kompare kun Blogger ĝi havas kaj plusojn kaj minusojn.

Pri la ĉefa pluso mi jam diris: paĝaro kaj blogo kune. Alia pluso estas pli perfekta redaktilo, kiu ebligas ne nur fontojn kaj ligilojn sed ankaŭ titolojn (H1-H6 HTML-etikedoj) kaj tiel plu. Paĝoj eblas ordigi hierarkie kaj blogerojn marki per etikedoj kaj kategorioj.

La plej gravaj mankoj por mi estas ke ĉe WordPress estas malpermesite uzi fotoseriojn (slideshow) kaj koservi ĉe la servilo dosierojn krom JPEG-bildoj, PDF-dokumentoj kaj kelkaj aliaj tipoj. Tamen, por ĉiu blogo oni povas uzi 3G da spaco por bildoj ktp. Ankaŭ preskaŭ ne eblas agordi aspekton de paĝaro krom ke elekti antaŭdefinitan temon kaj meti kelkajn "viĝetoj" (widgets) por flanka strio.

Tamen, ĝi pli kaj pli plaĉas al mi. Verŝajne mi provu translokigi ĉion Esperantlingvan tie kaj poste decidu ĉu tio pli taŭgas kaj oportunas ol Blogger kaj sendependaj paĝaroj?

Esperanto 2.0 TV

2008-03-15T15:17:00.001+03:00

Klaku sur la bildo kaj spektu!

Forpasoj

2008-01-31T10:26:00.000+03:00

Dum la lastaj tagoj forpasis Claude Piron kaj Don Harlow.
Grava perdo, grandega bedaŭro por Esperantujo. :(

Mi revenas

2008-01-23T18:53:00.000+03:00

Post semajna vojagxo al Kislovodsk mi revenas hejmen. Dum la vizito mi faris multe da fotajxoj. Ili aperos post kelkaj tagoj.

Pri Esperanto

2008-01-23T18:43:00.000+03:00

"Esperanto estas detruebla, sed ne reformebla."
G. Mattos La deveno de Esperanto

я.ру

2008-01-10T01:22:00.000+03:00

Tiu ĉi blogo baldaŭ aperos en mia kolekta blogo (ĉu blogaro?) ĉe Ya.ru.

Vivo en Ekstrema Nordo - Aŭtuno

2007-12-16T22:52:00.000+03:00

Ĉio havas sian finon. La Arkta Tago kaj mia rakonto ankaŭ finiĝas. Do, en tiu ĉi blogero temas iom pri historio kaj kulturo de homoj loĝantaj en tiu regiono.

Antaŭ mi jam menciis, ke neniam mi manĝis pli bongustan fiŝon. Do, mi rakontu al vi pri kutima vojo kuiri fiŝon. Indiĝenoj (kaj eŭropanoj-norduloj) ofte preferas manĝi fiŝon krudan. La plej fama manĝaĵo estas «stroganina» («rabotmanĝo»), kiun oni preparas el frostigita freŝa fiŝo, plej ofte de koregono kaj parencaj specioj. La recepto estas vere simplega. Oni prenu grandan frostiĝitan koregonon (ĝi nepre estu freŝega, plej bone, se ĝi estas frostigita tuj post kaptita), per akra tranĉilo oni senhaŭtigas ĝin kaj tenante je la vosto, rabotas la fiŝon - ju pli subtila rabotaĵo aperas des pli ĝi bongustas. Grava kaj nepra postulo: la fiŝo ne degelu. Ankaŭ necesas speciala saŭco - «makalo» («trempumo»). Oni faras ĝin ordinare el konservitaj tomatoj, ajlo, pipro kaj salo. Manĝas rabotmanĝon permane, prenante pecojn da fiŝo kaj trempante ĝin en la saŭco.

Ankaŭ oftas pli simpla manĝaĵo, «rubanina» («hakmanĝo»). La sola diferenco estas ke la fiŝon oni hakas en pli grandaj pecoj. Similas al ĝi «sogudaj» (la vorto mem, kiom mi scias, signifas simple «manĝi» en iu norda lingvo) - pecojn de frostita fiŝo oni verŝas per vinagro kun cepo, pipro kaj salo - tio similas al marinaĵo, sed manĝas ĝin tuj, post kelkaj minutoj post kuiro. Freŝkaptita fiŝo estas bongusta eĉ sen ia kuirado - necesas nur iom da salo. Por rapotmanĝo kaj hakmanĝo oni ofte uzas freŝan boacan viandon, ankaŭ frostigitan.

Omulo, unu el la plej bongustaj fiŝoj

Ĉar tundro ne produktas legomojn kaj fruktojn, freŝa, kruda fiŝo kaj viando estas la sola fonto de vitaminoj por indiĝenaj popoloj. Tio, eble, aspektas strange kaj sovaĝe, sed kruda viando, sango de boaco kaj eĉ stomako ĝia estas plej ŝatataj manĝaĵoj por la nordaj indiĝenoj. Eĉ se ili havus sufiĉe da diversaj legomoj kaj fruktoj, homoj ne povus sorbi vitaminojn el ili, ĉar pro manko da sunlumo la homa organismo perdas kapablon preni vitaminojn el kreskaĵoj. Nur tiuj el vianda kaj fiŝa nutraĵo estas sorbataj. Mi legis pri iu ekspedicio al la poluso - dum ilia vojaĝo komenciĝis skorbuto inter partoprenantoj, kvankam ili havis sufiĉe da citronoj kaj ajlo por kontraŭstari kontraŭ la malsano, sed restis vivaj nur tiuj, kiu igis sin trinki freŝan sangon de boacoj. Tiuj, kiu manĝis nur citronoj, mortis pro skorbuto. Do kruda viando kaj sango ne estas sovaĝeco, sed neceseco por elvivi en tiuj severaj kondiĉoj.

Rusoj aperis en la duoninsulo jam pli ol 300 jaroj antaŭ. Unuaj rusoj estis negicistoj kaj militistoj el Mangazeja (1601-72), la urbo ĉe rivero Tazo en okcidenta Siberio. La negocistoj serĉadis kaj aĉetadis felojn. La plej granda malhelpo al indiĝenaj siberiaj kaj nordaj popoloj estis brando, «la fajra akvo», kiun alportis rusoj. Ĝis nun alkoholismo estas la plej granda problemo por tiuj popoloj. Ankaŭ rusoj alportis teon, tabakon kaj, finfine, legoscion kaj aliaj «fruktoj de civilizacio».

La indiĝenaj popoloj - nenecoj, dolganoj kaj nganasanoj - okupiĝis ĉiam pri paŝtado de boacoj, ĉasado kaj fiŝkaptado. Ili estas nomadaj kaj loĝas en speco de jarangoj («ĉumoj») - konusaj loĝejoj faritaj el boaca felo. Tiun loĝejon oni povas facile konstrui kaj malkonstrui kaj transporti per boacsledo. Ene de ĝi estas varme eĉ dum frostegoj. Ĉiuj uzas boacsledoj por veturi, kaj vintre, kaj somere. Skioj ankaŭ estas uzataj.

Kutima vestaĵo de indiĝenoj estas oportuna por la regiono. La vestaĵo konsistas el subvesto kaj suprervesto, ambaŭ faritaj el boaca felo: la suba havas felon internen, kaj la supra - eksteren. La boaca felo estas ege varmkapta, do tiuj du tavoloj da felo sufiĉas por elteni iu ajn froston. Ankaŭ la indiĝenoj portas specon de botoj (ankaŭ el boacfelo) kaj pugnogantoj. Kapo oni protektas per speco de kapuĉo, kiun havas la supra vestaĵo.

Mi kurte rakontu pri tri ĉefaj indiĝenaj popoloj de Tajmirija: nenecoj, dolganoj kaj nganasanoj.

Nenecoj apartenas al Samojeda grupode popoloj. Samojedoj ruslingve sonas kvazaŭ «memmanĝantoj», sed tio estas eraro. Pli ĝuste nomi ilin «samodijoj». Laŭ la Tutrusia popolnombrado de 2002 en Rusio loĝis 41302 nenecoj. La popolo okupas sin ĉefe pri boacpaŝtado. La popolo entute konsistas el du grupoj: tundraj nenecoj kaj arbaraj nenecoj. Plej multas la unuaj.

Dolganoj (entute ĉirkaŭ 7000 da personoj, en Tajmirija loĝas pli ol 5000) estas miksrasa popolo, kiu formiĝis en la fino de la 18 - komenco de la 19 jarcento el jakutoj, evenkoj, nganasanoj kaj rusoj. Dolgana lingvo apartenas al Tjurka lingvaro kaj efektive estas dialekto de la jakuta. Kozakoj alportintaj kristanismon, ankaŭ donis al ili siajn familinomojn: Ĉuprin, Porotov ktp.

Nganasanoj (memnomo: njaa "komaradaro") estas ankaŭ samojeda popolo. Ili estas verŝajne la plej antikva poplo de Tajmirija, kaj la plej norda popolo de Eŭrazio. La popolnombrado de 2002 kalkulis 834 da nganasanoj. La popolo konsistas el du triboj: avamskije (aŭ okcidentaj, kun centro en loĝlokoj Ustj-Avam kaj Voloĉanka) kaj vadejevskije (orientaj, kun centro en loĝloko Novaja) kaj unu aparta gento Oko (aŭ Dolgan, aŭ Jarockije) kiu ne apartenas al tiuj triboj. La vorto «nganasan» (de «nganasa» - «homo») aperis en 1930-aj. Aparte estas interesa historio de tiu gento Oko. En la komenco de la 19 jarcento tunguso Oko el gento Dolgan ekloĝis kune kun nganasanoj. Lia idaro al la fino de la jarcento fariĝis aparta gento Oko aŭ Dolgan. Legantoj ne intermiksu la genton Dolgan kun la popolo dolganoj! Tradicie nganasanoj ĉasadas je la sovaĝaj boacoj, birdoj, felbestoj. Memkompreneble ankaŭ fiŝkaptadas.

Jen, mi finiĝas miajn rakontetojn pri la Nordo. Tamen, se mi emos kaj rememoros ion interesan, mi nepre rakontos al vi.

Vivo en Ekstrema Nordo - Arkta Tago

2007-11-30T13:01:00.000+03:00

La Arkta Tago en latitudo de Dudinka komencas je la 19 de majo kaj daŭras 68 tagnoktoj ĝis la 25 de julio. Dum tiu tempo la suno neniam malaperas de la ĉielo (kompreneble se nuboj ne kaŝas ĝin).

Verŝajne, mia la plej reliefa rememoro pri la Norda somero estas fina balo en mezlernejo. Laŭ la rusa tradicio, abiturientoj festas ĝin tutan nokton ĝis mateniĝo. Post la balo mem finiĝis, ni promenis tra la urbo. Sed kia do «mateniĝo», se helis dum la tuta nokto kaj la suno apenaŭ malaperis de la ĉielo? Imagu: vi promenas tra la urbo, la suno lumas, sed neniun renkontas vi sur stratoj, ĉar ĉiuj dormas. Tiel aspektas Arkta Tago - la tempo, kiam la suno lumas tage kaj nokte.

Iuj novuloj ofte konfuzas. Mia patro, ĵus veninte je la Nordo, intermiksis tagon kaj nokton - li, subite vekiĝis, ekvidis, ke laŭ horloĝo estas jam la dekunua, kaj decidis, ke li malfruas la laboron. Kaj nur kiam li alproksimiĝis al la pordo de la oficejo kaj trovis ĝin fermitan, li ekkonsiis, ke li apenaŭ iun renkontis surstrate kaj komprenis, ke estas nur la dekunua nokte, sed ne tage.

Por komforte travivi la Arktan Tagon ni, ekzemple, havis densegaj duoblaj kurtenoj sur fenestroj por la suno ne malhelpu dormi.

Kio pri temperaturo? Fakte nordaj someroj ege varias: unu povas esti varma, eĉ varmega dum kelkaj tagoj, sed la alian suduloj neniam nomus «somero» ĉar temperaturo estas sufiĉe malalta por ili. Por la naturo, ŝajnas, tio ne gravas: apud neĝamasoj, kiuj restis post la pasinta vintro, kreskas belaj floroj. Neĝamasoj ofte restas dum la tuta somero en tundraj malaltaĵoj eĉ en la plej varma somero. La grundo profunde degelas nur je 0.5 m, pro tio neniu arbo povas kreskiĝi, nur iom da larikoj. Sed arbustoj abundas. En ravinoj ili ofte estas tre altaj, kvazaŭ arboj, sed ĉiam maldikaj kaj kurbaj, en altaĵoj ili estas ne pli ol 20-30 cm altaj.

Norda somero estas mallonga, kaj ĉiu kreskaĵo penas sukcesi elkreski iom pli, flori kaj doni semon kaj frukton kiel eble plej rapide. Pro tio somera tundro aspektas belege. Ni ŝategis promeni tie dum printempo, somero kaj aŭtuno.

Krom belaj larikoj, arbustoj kaj floroj en tundro abundas multe da sangavidaj insektoj: kuloj kaj muŝetoj ĉirkaŭas ĉiun varmsangan estaĵon - ne gravas, ĉu boacon, ĉu homon. Tiujn muŝetojn oni nomas «gnus». Malfacilas plezure promeni kaj ĝui ĉirkaŭaĵon pro la gnuso. Nur specialaj kontraŭinsektaj ŝmiraĵoj aŭ ŝprucaĵoj helpas.

Iuj ĝis nun pensas, ke ursoj vagas surstrate en rusaj urboj. Tio tute malveras. Eĉ en la plaj malgrandaj nordaj urbetoj oni ege rare renkontas ursojn. ;) Fakte, neniu sovaĝa besto, krom kuloj kaj gnusoj, maltimas eniri modernan urbon. Sed mi aŭdis kelkajn rakontojn pri blankaj ursoj vizitantaj malgrandajn loĝlokojn, Dikson, Ĥatanga kaj aliaj. Tio okazis ĉefe dum tro frostegaj vintroj kaj la ursoj ja scias, ke ĉe homoj ili povas profiti per ia manĝaĵo. Ankaŭ ili ofte vizitas arktajn staciojn, kie ili ruiniĝas nutraĵkonservejojn. Blankaj ursoj ŝategas viandkonservaĵon kaj densigitan lakton. Ladskatoloj ne estas obstaklo por fortegaj bestoj - ili simple dispremas la ladskatolon per manego kaj lekas kion restas.

En Sovetunio norduloj ricevis pli grandan salajron kaj havis pli longan ferion ol aliaj. Do, multaj homoj venis norden por gajni monon por poste aĉeti aŭton aŭ loĝejon. Tiuj homoj estis portempaj loĝantoj - multaj laboris nur dum unu sezono (somero) en la haveno kaj aŭtune revenis hejmen. Aliaj loĝis tie preskaŭ dumvive. Sed preskaŭ ĉiuj revis pri tiu tempo, kiam ili akiros loĝejon ie «en la kontinento» kaj forlasos la Nordon. Tamen, multaj simple alkutimiĝis, ĉar travivis la tutan sian vivon tie. Aliaj vere amas la Nordon pro ĝia rigora beleco kaj pro sia amo ne volas forlasi la Nordon.

Por maljunuloj krom ĉio estas danĝere rapide ŝanĝi klimatzonon. Post longa vivo en nordo, ili rapide estingiĝas kaj mortas post transloĝiĝo en ia suda regiono. Junuloj pli bone eltenas tia transloĝiĝo. Do, oni konsideras, ke pli sendanĝere estas unue migri en iu mezrusa regiono kaj loĝi tie almenaŭ dum kelkaj jaroj, kaj nur post tio oni povas transloĝiĝi pli sude.

Jes, vivo tiuloke ne estas facila kaj plena da plezuro. Ne vane multaj nordaj urboj komenciĝis kiel koncentrejoj en Sovetunio, multaj aperis eĉ antaŭ Sovetio kiel ekzilejoj por malfavoraj personoj. Najbara Norilsk aperis kiam minkampo de nikelo, kobalto kaj kupro estis trovita tie. Kaj tie aperis koncentrejo, ĉar malliberuloj estis la plej etprezaj laborantoj. Do, la urbo fariĝis ĉirkaŭ la metalurgia kombinumo kaj koncentrejo.

Dudinka havas pli ol 350 jarojn da historio, sed ĝis Sovetio ĝi estis eta loĝloko por rusaj negicistoj, kiuj aĉetas felon por revendi ĝin en Rusio. Por konstrui la kombinumon kaj poste por transporti homojn kaj ŝarĝojn por ĝi estis konstruita haveno en Dudinko kaj aperis la plej norda fervojo. La eta loĝloko fariĝis havenurbo, kiu iĝis parto de la Arkta Marvojo.

Pro sia historio kaj loko la urboj havas specifan loĝantaron. Inter miaj samklasanoj, krom rusoj, estis encoj kaj aliaj Tajmiriaj indiĝenoj, burjatoj (siberia popolo), germanoj, hebreoj, estonoj, ukrainoj, koreoj... kaj ankaŭ ĉiuspecaj miksrasuloj. Neniam ni interesiĝis pri nacioj. Unu fojon ni, lernantoj, trovis sur instruista tablo la klasĵurnalon malfermitan kaj kun granda intereso legis pri niaj nacioj (en Sovetunio tio estas grava kaj nepra informo por la ŝtato).

Pri kio okupiĝas la loĝantaro? Nu, mi diru aparte pri Dudinka, Norilsk kaj ĝia ĉirkaŭaĵo kaj la resto de la duoninsulo. Kiel mi antaŭ diris, Dudinka estas havenurbo, do la plej multe da loĝantoj laboras en la haveno. La resto okupiĝas pri ĉio alia, kiel en iu ajn urbo. Kompreneble, ekzistas ĉiuspecaj profesioj: de instruistoj kaj kuracistoj ĝis ĵurnalistoj kaj pentristoj. Norilsk kun ĝiaj satelitoj estas ĉefe uzina urbo: estas kelkaj uzinoj kaj metalhavaj minregionoj en la urbo kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj. Tamen, en la urbo ekzistas eĉ teatroj kaj muzeoj. Indiĝenoj plejparte okupiĝas pri siaj kutimoj aferoj: paŝtas boacojn, fiŝkaptas kaj ĉasas. Rusoj kaj aliaj neindiĝenoj ankaŭ laboras en diversaj geologiaj, meteorologiaj kaj aliaj sciencaj organizaĵoj, fiŝkaptas kaj ĉasas.

Kvankam Tajmiria estas belaj kaj ekzotikaj, turismo tie preskaŭ ne ekzistas. Mi povas diri du kialojn por tio. La ĉefa, eble, estas, ke la regiono estas malfermita por alilanduloj pro ĝia strategia valoro por defendkapablo de la ŝtato — la uzinoj en Norilsk produktas rarajn metalojn, kiuj estas uzataj en militindustrio kaj Norda Marvojo estas ege grava vojo por granda parto de la lando. Alia kialo estas tio, ke la regiono ne estas facile atingebla: oni povas alveni tien per ŝipo nur dum kelkaj someraj monatoj, kaj eĉ por uzi ŝipon, oni unue devas atingi Krasnojarskon, traveturante duonon de Rusio, do, la tuta vojaĝo unudirekten okupas pli ol semajno! Kaj dum la resto de jaro oni povas trafi la duoninsulon nur per aviadilo, sed malbona vetero povas restigi vin tie por longa tempo...

Balota paradokso

2007-11-26T09:00:00.000+03:00

Laŭ enketado, 90% da rusianoj opinias, ke dum la baldaŭa baloto venkos "Komuna Rusio", sed ili mem ne intencas voĉdoni por ĝi.

Floretoj

2007-11-19T17:07:00.001+03:00

Vivo en Ekstrema Nordo - Printempo

2007-11-16T16:22:00.001+03:00

Eĉ post la plej longa malluma nokto ĉiam venas mateno.

Jen post longa periodo de krepusko la suno aperas. Tio okazas februare. Indiĝenoj festas sunaperon per ludoj kaj konkuroj - la festo nomiĝas «Ĥejro», «suno». Kelkaj indiĝenaj konkuroj fariĝis specoj de sporto, ekzemple saltoj trans sledoj. La suno ĉiutage leviĝis pli kaj pli alte, sed ankoraŭ frostas. Tiu estas sezono de subglacia fiŝkaptado - tiutempe venas korjuŝka - malgranda sed bongustega fiŝo kun akraj dentoj.

Multaj homoj alvenas en la urbon el najbaraj Norilsk, Talnaĥ, kaj aliaj urbetoj de la regiono. Ĉiuj ili sidas en la Jeniseja glacio kun malgrandaj fiŝkaptiloj. Se rigardi la riveron de la bordo, ŝajnas, ke la glacio fariĝis nigra pro homamaso da fiŝkaptistoj.
La glacio estas dika - 1-1.5 m, tiam ĝi eltenas tiun mason da homoj (interalie, la loka aviadilhaveno en Dudinka dum multaj jaroj funkciis plejparte nur vintre, ĉar aviadiloj suprenflugis kaj alteriĝis al glacio de rivero Dudinka). Avidaj fiŝkaptantoj eĉ okupas kanalon, trabatitan laŭ naviglinio de glacirompantoj - la glacio tie malpli dikas kaj kaptado estas pli oportuna. Mi mem kelkfoje vidis, ke glacirompanto staris kontraŭ grupo de fiŝistoj kaj signalis ke ili foriru - kvazaŭ aŭto surstrate. Kaj ili tute ignoris ĝin ĝis ĝi malrapide ekmoviĝis antaŭen. Nur tiam ili diskuris.

Interalie, Jenisej apud Dudinka estas vastega. Kontraŭ la urbo troviĝas insulo Kabackij. Do, estas 5 km de la haveno ĝis la insulo, la insulo mem estas 2 km vasta, kaj malantaŭ ĝi estas 1 km da akva fluo.

Printempo venas en majo-junio. Sed ĉefe oni skias ĝis la mezo de majo. La dika glacio kuŝas sur la rivera supraĵo ĝis mezo de junio. Antaŭ glaciflosado komenci, nivelo de akvo en la rivero iom post iom plialtiĝas. Por la urbanoj la plej gravaj novaĵoj tiutempe estas sciigoj pri akvanivelo kaj venado de glaciflosado - ĉiutage oni informas unu la alian: jen la glaciflosado komencis en Krasnojarsk, jen ĝi pasis Turuĥansk, jen ĝi proksimiĝis al Igarka... Dum glaciflosado alproksimiĝas, la akvo kun tavolo de glacio plene kovras teritorion de la haveno: ĉiuj kajoj, krom la tiel nomata «kajo de alta akvo» okazas subakve. La kajo de alta akvo estas destinita por savo de havenkranoj - ili staras tie dense kvazaŭ aro de strangaj longkolaj, longbekaj birdoj sur roko.

Jen la glaciflosado alproksimiĝas. La glacio surrivere ekmoviĝis poiome, paŝo post paŝo. Pri ĉiu movo informas forta sireno en la urba kaldronejo - ĝia akra sono aŭdeblas en ĉiu parto de la urbo, en la haveno kaj eĉ surglacie de la rivero. La sireno muĝas pli kaj pli ofte. La urbanoj kolektiĝas sur alta bordo de la rivero por spekti vere mirindan fenomenon. Jen la sireno denove ekmuĝas kaj ĝia sono dŭras longe. Tio signifas, ke la glaciflosado alvenis...

Ĉio eksilentiĝas. La tuta blanka ebeno de glacio komencas movi, sur ĝia glata supraĵo aperas fendoj. Grandaj pecegoj de glacio krakante surrampas la aliajn. La glacio moviĝas pli kaj pli rapide. Ĝi ne plu estas glata ebeno, sed ia brilanta malvarma montaro. Sur la glacio videblas traboj - laŭ Jenisej oni flosigas lignon kaj kelkaj traboj ĉiam perdiĝas kaj restas en la rivera glacio. La fendoj inter pecegoj fariĝas pli kaj pli vastaj kaj finfine aperas libera akvo, malhela kaj trankvila.

Post la glaciflosado pasis, la bordo restas plenplena je pecegoj de rivera glacio. Nenie mi plu vidis tiuspecan glacion! Ĝi konsistas kvazaŭ el glacipendaĵoj, gluiĝintaj kune. Mi ne scias ĉu ĉiuj legantoj povas imagi al si... Do, mi provu priskribi alivorte. Eble, ĉiuj vidis internon de oranĝo aŭ mandarino, konsistanta el tiuj longaj aĵoj, plenaj de suko. La glacio en Jenisej aspektas simile, nur tiuj «aĵoj» konsistas el klara, brilanta en suno, glacio. La tuta pecego kutime havas helblankan aŭ verdetan koloron, sed ĉiu peco aparte estas diafana kaj senkolora.

Post la akvo foriras, havenaj laboristoj riparas la kajojn, ĉar rivera glaciego romas ĉion: relojn, baraĵoj ktp. Nur post tio la haveno pretas por akcepti ŝipojn.

De ŝipoj en somera sezono dependas tuta vivo en nordaj urboj kaj loĝlokoj. Dum somero ili devas provizi urbanojn per nutraĵo kaj necesaj varoj kaj hejtaĵo por la tuta jaro, ĉar vintre oni ne povas tiel facile alveturigi sufiĉan kvanton da varoj. Vintre ŝipoj maloftas (nur tiuj, kiuj venas per Norda Marvojo). Nutraĵo kaj hejtaĵo estas la plej gravaj por provizi. En la Nordo kreskas neniu frukto krom kelkaj beroj kaj fungoj. Do, Dudinka havas grandajn legomdeponejojn por konservi legomojn fresaj ĝis sekvanta printempo. Ankaŭ estas multe da deponejoj por aliaj specoj de nutraĵo.

La urbo estas hejtata ĉefe per natura gaso, kiu venas de proksima gashava regiono tra tuboj, sed ĉe la kaldronejo ĉiam estu sufiĉa kvanto da rezerva, urĝbezona hejtaĵo, ĉefe mazuto, kiun ankaŭ alportas ŝipoj. Malgrandaj najbaraj loĝlokoj plene dependas de mazuto, tial ili estu provizitaj per ĝi por la tuta jaro.

Kion manĝas norduloj? Indiĝenaj popoloj ĉiam nutras sin per fiŝo kaj viando de boacoj (rangiferoj). Ili sciis neniun frukton aŭ legomon krom kelkaj bieroj, kiuj kreskas en tundro. Rusoj alportis al ili teon, tabakon kaj brandon (la lasta estas la plej granda malhelpo por indiĝenoj). Dieto de la urbanoj (kiuj konsistas plejarte el rusoj, ukrainoj, germanoj kaj aliaj neindiĝenaj nacioj) ne tro malsamas de la dieto de mezrusanoj: pano, terpomoj, legomoj, lakto kaj viando. Sed norduloj manĝas multe da bongusta norda fiŝo. Pri fiŝo mi povus paroli longe kaj multe, ĉar mi neniam plu manĝis tiom bongustan manĝaĵon, kiel norda fiŝo.

Kiam mi loĝis tie, apud Dudinka ekzistis unu sovĥozo (en Sovetunio tiel nomiĝis agrikulturaj entreprenoj, farmoj, mastrumataj per ŝtato), kiu produktis iom da lakto kaj legomoj eĉ dumvintre (oni uzis varmajn oranĝeriojn). Tiu lakto estis pli multekosta ol alia, ĉar ĝi estis plene natura, dum ĉefe lakto vendata en la Nordo estas produktita el pulvorigita lakto.

La vintro venis Moskven

2007-11-13T21:02:00.001+03:00

Negxas, ventas kaj frostetas (cxirkaux -10). Mi sxatas negxon kun froston, sed sen vento.

Vivo en Ekstrema Nordo - Arkta Nokto

2007-11-09T10:02:00.000+03:00

Kelkaj scias, ke mian infanaĝon mi pasigis en la plej norda urbo en la mondo. La urbo nomiĝas Dudinka kaj sutuas en duoninsulo Tajmirija ĉe la granda rivero Jenisej. Unu mia scivolema amikino petis min rakonti pri la vivo en tiu ekstrema loko, la Ekstrema Nordo.

Mi faru tion serio da blogeroj. Jen estas la unua. Mi decidis komenci de vintro, ĉar ĝi estas la plej longa kaj malfacila sezono tie.

Mia familio venis tien en 1972-a, kiam mi estis dujaraĝa. Mi vizitis infanĝardenon kaj poste lernejon. Ĉiu somero mi pasigis ĉe miaj avinoj «en kontinento» - tiu vorteto estas kutima tiuloke kaj signifas «ekster la Nordo». Post someraj vakacioj ni revenadis aŭtune - norda aŭtuno komencas frue kaj rapide pasas, anstataŭata per vintro.

Por norduloj longaj frostaj vintroj ne estas io eksterordinara - ni alkutimiĝis al frostego kaj mallumo de arkta nokto. Ordinara vintra temperaturo estas -25-35°C. Sed aero tiuloke estas seka kaj pro tio la frosto ne tiom sentiĝas kiel en pli sudaj regionoj. Diferenco inter taga kaj nokta temperaturo apenaŭ ekzistas (nu, ĉu vi sentus diferencon, ekzemple, inter -35 kaj -37°? Pli gravas forto de vento - unu metro per sekundo aldonas 3 gradoj de frosto). Bonŝance, en Dudinka maloftas fortaj ventoj dum frosto. Se ventas, la temperaturo plialtiĝas iom.

Neĝo abundas en vintro. Kutima vintra bildo: dumetraj neĝdunoj apud domaj muroj. La urbo situas en loko de multjare frostiĝinta tero, pro tio ĉiuj domoj staras sur palisegoj kaj ĉiuj tuboj kuŝas ne en tero, sed sur tera supraĵo. Ĉar ne eblas fosi la frostiĝintan teron - pro invado ĝi povas degeli. Do pro la palisegoj la unua etaĝo de domoj ofte situas je alteco de 1.5-2 metroj de la tero. Tio oportunas, ĉar neĝdunoj ne povas ŝtopi enirejon.

Infanoj vizitas lernejon kaj infanĝardenon dumvintre. Nur kiam la temperaturo malaltiĝas je -43° kun vento ĝis 5 m/s, oni nuligis lecionojn en 1-3 klasoj (por 7-9 jaraĝuloj). Ĉiumatene ni ĉiuj aŭskultis veterprognozon, kiun elsendis loka radio por scii ĉu ni venu lernejen, aŭ ni... iru surstraten ludi anstataŭ. Jes, sonas mirinde, sed ofte dum lecionoj estis niligitaj pro malbona vetero, infanoj ludis surstrate. Kompreneble, kiam estis -45-50° aŭ ventis forta malvarmega vento, neniu volis iri straten, sed ĉe pli «varma» vetero - kial ne? Se la temperaturo falis ĝis pli malalta grado, lecionoj en aliaj klasoj estis nuligitaj. Mi memoras kelkajn jarojn, kiam ni post longa periodo de frostego kaj nuligitaj lecionoj devis lerni tro multe por plenumi la programon de lerneja edukado. Mia patro ŝatas rememori, ke mi kelkfoje, reveninte de «freŝaera» promenado, plendis, ke «eĉ hundoj ne promenas». Kiam «kontinentuloj» demandis nin ĉu tiom malvarmas ĉe la Nordo, ni kutime respondis, ke la Nordo estas loko, kie dum tri monatoj malvarmas, kaj dum naŭ aliaj malvarmegas.

Ankaŭ norduloj diras, ke nordulo estas ne tiu, kiu ne malvarmiĝas, sed tiu, kiu varme vestas sin. Fakte, vintre oni devas bone sin vesti per fela pelto, felaj botoj kaj fela ĉapo. Ankaŭ dum frosto ĉiuj portas skrapojn, volvitaj ĉirkaŭ kolo, kiuj ankaŭ kovras mentonon kaj buŝon - la aero estas tiom malvarmega, ke apenaŭ eblas enspiri ĝin. Ofte nur okuloj restas nekovritaj survizaĝe. Alie oni povas facile frostumi nazon aŭ vangon. Se vi vidas surstrate personon kun blankaj makuloj sur vangoj, nepre haltigu kaj informu lin aŭ ŝin pri la vangoj - tio estis preskaŭ leĝo de komuna vivo norde. Por savi la vangojn aŭ nazon oni devas rapide froti ilin per pugnoganto aŭ almenaŭ per mano aŭ eĉ neĝo ĝis la blankaj makuloj malaperos kaj ruĝkoloro aperos anstataŭ.

Tamen, malgraŭ frosto, homoj ĉiutage venas laborejojn, oficejojn, vendejojn, infanoj vizitas lernejojn kaj ludas surstrate. La tagoj kiam oni nuligas lecionojn maloftas kaj maloftegas la tagoj kiam pro malbona vetero oni nuligas ne nur lernadon, sed ankaŭ laboradon por plenaĝuloj. Eĉ vintre aŭtoj veturadas laŭ la stratoj. La ĉefa urba entrepreno estas haveno. Tra ĝi venas ĉiu vartrafiko de Norilska metalurgia kombinumo kaj laŭ la sama vojo venas ŝarĝoj por la urboj: manĝaĵo, varoj ktp. Ekde 1978 navigado daŭras dum tuta jaro, do grandaj kamionoj, varvagonoj kaj havengruoj abundas en la haveno ĉiusezone. Aŭtoj ankaŭ veturadas laŭ la stratoj. Ne multe, sed sufiĉe por tiu malgranda urbeto. Popularas neĝveturiloj - ilin uzas ĉasistoj kaj fiŝkaptistoj. Urba transporto tiutempe estis reprezentita per aŭtobusoj. Ankaŭ inter Dudinka, flughaveno Alykel kaj Norilsk regule veturis trajnoj laŭ loka fervojo.

Por ke la akvo en radiatoroj de aŭtoj ne glaciiĝu, oni lasas motorojn labori dumnokte aŭ, en kelkaj aŭtomobilejoj, ekzistas tia tubo kun kranoj. Tra la tubo ĉiam cirkulas varma akvo, kaj ĉiun aŭtomobilon oni konektas al la krano por ke motoroj restas ĉiam varmaj.

Kompreneble, domojn tie oni hejtu bone dumvintre. Varmega akvo fluas tra akvokondukaj tuboj volvitaj per dika tavolo de minerala vato kaj pro tio la varmo preskaŭ ne perdiĝas. La plej serioza kaj kriza afero vintre estas provizi la urbon per varmo. La urba kaldronejo devas funkcii konstante dum malvarma sezono. Mi memoras unu fojon kiam tuboj, kiuj kondukas gason por nia urbo, difektiĝis kaj la gaso ĉesis flui al la kaldronejo. La tuboj rompiĝis ie ekster la urbo, en tundro. Estis vere frostega vintro kaj laboristoj longe ne povis ripari ilin ĉar estis tiom malvarme, ke fero rompiĝis de martelfrapo kvazaŭ vitro. Ĉe la kaldronejo ĉiam ekzistas rezerva mazuto, sed ĝia kvanto ne sufiĉis por tiom longa hejtado de la tuta urbo. Tiam oni decidis hejti nur hospitalojn, infanĝardenojn kaj lernejojn. Urbanoj devis varmigi siajn loĝejojn per elektraj hejtiloj.

Apud domoj aperis rompitaj hejtotubaroj, kiuj difektiĝis pro glaciiĝita akvo en ili. Poste, jam somere oni devis ŝanĝi tubaron preskaŭ en la tuta urbo.

Kaj por ne difektigi la urban elektrosistemon pro tro alta ŝarĝo, oni uzis havenan glacirompilon (vidu la foton). Unu kajo en haveno estis destinita speciale por la glacirompilo - tie estis kontaktskatolo per kiu la glacirompilo ordinare ŝargis sian akumulatoron de la havena elektrolinio (kiu ankaŭ estas ligita kun la urba). Do, krom potencaj akumulatoroj la glacirompilo, kompreneble, havis elektrogeneratoron kaj ĝuste ĝin oni uzis por helpi al la urbo - la generatoro de la glacirompilo estis konektita tra tiu kontaktskatolo kun la urbaj elektrolinioj.

Sed tio ne estis ĉiutaga vivo. Ordinara vivo estis malpli terura. La gaso senĉese fluis, la kaldronejo produktis necesan kvanton da varmo kaj hejme ĉiam estis sufiĉe varme. Por kuiri ĉiuj uzis elektan fornon, do la problemojn ni ne havis. Por sekigi vestaĵojn ni uzis la samajn hejtotubarojn, kiuj hejtis loĝejon. Ili restis ĉiam varmegajn vintre.

Ĉiu demandas min pri arkta (polusa) nokto. La plena arkta nokto, kiam la suno tute ne aperas sur ĉielo, ne estas tre longa: ne pli ol unu monato, sed longas periodoj de «krepusko», kiam la suno aperas, sed malmulte kaj pro nuba vetero apenaŭ videblas. Tamen, fakte la problemoj ekzistas pro manko da sunlumo. Dumvintre oni lumigas infanojn per ultraviolaj lampoj (nepre regule en infanĝardenoj). Krom tio, ekzemple, ni havis tiuspecan lampon hejme kaj laŭnecese ni uzis ĝin. Dum unuaj tri jaroj mi lernis en nova lernejo. Tie en ĉiu klasĉambro malantaŭ ordinaraj lampoj en plafonaj lumigiloj estis ankaŭ ultraviolaj lampetoj. Sed post ni translokiĝis aliloĝejen, mi transiris en alian lernejon, tre malnovan. Mi ne scias kialon, sed dum kelka tempo mankas eĉ ordinaraj lampoj kaj pri ultraviolaj neniu eĉ parolis. Pro manko da lumo ĉe multaj lernantoj (ĉe mi inkluzive) vidkapablo malboniĝis.

Sed legantoj ne pensu, ke arkta nokto estas nur mallumego. La urbo mem estas sufiĉe bone lumigita. Kaj lumo de stratlampoj aspektas mirinde dum frosta senventa vetero. Imagu: de ĉiu lampo leviĝas supren kolono de lumo. En sennuba ĉielo oni povas vidi, ke tiuj kolonoj kolektiĝas kune strebante al zenito - tiu vidaĵo estas preskaŭ tiom bela kiel ankaŭ norda brilo. La kolonoj ŝajne havas la saman devenon kiel ankaŭ haloo ĉirkaŭ la luno.

Interalie, nordaj briloj malsamas. Kutima bildo kun brilanta diverkolora «tuko» estas nur unu speco de la briloj. Aliaj estas: pale lumanta blanka «ĉielarko» (eble, ĝi ankaŭ similas al haloo) kaj simpla pala lumo senforma. Sed la plej impresan brilon mi vidis nur unu fojon en mia vivo: fosforeskaj kvazaŭ sagoj flugantaj el zenito al la tero - ŝajnis, ke iu potenca en la ĉielo ellasis ilin per pafarko... La vortoj fakte ne povas priskribi kion mi vidis.

La fotoj estas plejparte el familia arkivo de la aŭtoro, parte el aliaj fontoj.

Fotokatalogado per Gimp kaj Picasa

2007-11-07T12:37:00.001+03:00

Ĉiu cifereca fotisto havas ampleksan arkivon en lumdiskoj. De tempo al tempo necesas serĉi bezonatajn fotaĵojn - apenaŭ iu povas ĝuste memori en kiu disko troviĝas la fotaĵo. Multaj uzas tiun aŭ alian programon por subteni katalogon (iView Media Pro k.s.). Mi ankaŭ provis tiajn programojn, sed pro diversaj kialoj mi rifuzis ilin. Ekzemple, dum longa tempo mi uzis iView Media Pro, sed mi forviŝis ĝin kiam la dosiero kun la tuta katalogo de miaj fotaĵoj difektiĝis kaj mi perdis ĝin (jes, mi konservis kopion de la dosiero, sed ĝi ankaŭ okazis difektita). Finfine mi decidis fari pli mian propran katalogujon, pli sekuran kaj tute senpagan.

Tiutempe mi jam uzas Picasan por serĉi fotojn en la disko de mia komputilo kaj por enretigi fotojn, do mi decidis plu uzi ĝin kiel katalogprogramo por lumdiskoj. Ĉion, kiu mi devis fari - por ĉiu disko krei kaj subteni dosierujon en la komputila disko, kiu enhavus malgrandajn kopiojn de la fontaj dosieroj en la disko. Tiuj etaj bildetoj sufiĉas por identigi necesan foton kaj ili markeblas per ŝlosilvortoj en Picasa por ebligi facilan serĉon. La plena dosiernomo certe indikas la diskmarkon kaj la lokon de la foto en la lumdisko. Ekzemple, la bildeto, kiu troviĝas en Picasa kiel Katalogo\RAW_2007_12\07-10-29\NEF\071029.nef.jpg montras, ke la fonta dosiero (en RAW-formato, interalie, ĉar NEF estas sufikso de krudaj dosieroj de Nikon) lokiĝas en la dosierujo \07-10-29\NEF\ en la disko markita RAW_2007_12.

Jen kion mi pripensis. Restis nur krei kaj subteni tiun katalogon - kopii strukturon de dosierujoj por ĉiu lumdisko kaj meti malgrandajn bildetojn anstataŭ ĉiu foto (en iu ajn formato) en la katalogo. Por tiu celo mi elektis Gimpon - ĝi permesas verki kromprogramojn en Pitono kiuj povas ŝanĝi bildojn kaj la Pitono mem estas ege fleksebla kaj potenca programlingvo. Krom tio, la Gimpo mem komprenas ĉiujn vaste uzatajn formatojn de cifereca fotografio: la propran XCF-formaton, Photoshopan PSD, TIFF, JPEG kaj (per helpo de dcraw) ĉiujn RAW-formatojn.

Kaj mi verkis malgrandan programon en Python-Fu, kiu legas fontan dosierujon, reproduktas ĝian strukturon en celdosierujo kaj por ĉiu fonta bilddosiero kreas malgrandan JPEG-kopion. La programo estas agordebla: krom la dosierujoj vi povas indiki formaton por malgrandaj kopioj kaj ilian dimension (longecon de la plej longa flanko).

Jen estas la programo mem: cd_index.py

Elŝutu kaj metu ĝin en ~/.gimp-2.4/plug-ins/ kaj igu ĝin plenumebla (en Linukso):

$ chmod +x ~/.gimp-2.4/plug-ins/cd_index.py

En Vindozo simple metu ĝin en Miaj Dokumentoj\.gimp-2.4\plug-ins.

Por ĝi funkciu ankaŭ necesas meti dosieron file_broken.jpg en la sama dosierujon. La programo uzas tiun ĉi dosieron kiel anstataŭanto de tiuj fontaj dosieroj, kiujn ĝi ne povas malfermi aŭ procezi iukiale.

Nun post vi lanĉos la Gimpon, nova menuero aperos en la menuo "Xtns/Python-Fu". Elektante ĝin vi lanĉas la programon.

Enmetu lumdiskon en la lumdiskingon, indiku ĝin en la linio "Source directory", kreu subdosierujon kun la nomo de la disko en kataloga dosierujo (ĉe mi D:\Picasa\Katalogo) kaj indiku ĝin en la linio "Target directory", klaku OK kaj trinku teon (aŭ kafon) dum la programo faras sian laboron.

Kiam ĝi finiĝos, malfermu Picasan kaj marku novajn dosierojn per necesaj markoj. Jen ĉio. Nun vi povas facile trovi iu ajn dosieron en via lumdiskarkivo.

Kuirado de fotaĵoj

2007-11-06T09:10:00.000+03:00

En ĉi-tiu artikolo mi volas priskribi mian modestan sperton en cifereca fotogtafio. La bazaj artifikoj, kiujn mi uzas, estas jam priskribitaj en multaj libroj kaj artikoloj. Tamen, mi opinias, ke mia sperto povas esti utila al tiu, kiu nur eniras en mirindan mondon de cifereca fotografio. Mi ne diras, ke mi estas profesia fotisto, tial mi dankeme akceptos ĉiun kritikon, proponojn kaj plibonigojn de la teksto. Mi estus kontenta se mia sperto taŭgus almenaŭ por unu homo.

Antaŭparolo - cifereca malluma ĉambro

Iuj diras, ke fotografio per si mem devas respeguli la realon «kiel ĝi estas», tial oni ne devas perlabori ciferecajn fotojn kaj Photoshop estas la plej malbona ilo en la mondo.

Mi pensas, ke tio ne tute veras. Kompreneble, multe da «ekzercoj» en Photoshop aŭ nelerta uzado de la programo ofte malbonigas fotaĵojn, aliformigas ilin en iu alia. Tamen, mi komparus komputilan prilaboradon de cifereca foto kun procezoj, kiuj okazas en malluma ĉambro de filma fotisto - kun riveladon kaj printadon.

Neniu certigu, ke oni limigu sin nur per nura rivelo kaj ke «aŭtentika» foto esstas nur negativo, ĉar ĉio alia rezultas el ĝi. Ĉiuj konfesas, ke negativon oni devas uzi por produkti pozitivon sur papero.

La dosieroj, kiujn produktas via cifereca fotilo, estas ankaŭ negativoj, krudaĵo por posta prilaborado. Mi klarigu kial. Ĉiu scias, ke objektivo kaj matrico estas malpli bonaj iloj ol homaj okuloj. Dinamika diapazono de matrico ĉiam estas mallarĝa ol tiu de okulo, la fotilo fiksas ĉion, kio videblas tra objektivo, dum homa vidkapablo sendas al cerbo jam «prilaboritan» bildon: vi ja ofte ne rimarkas dratojn apud bela templo, aknojn sur vizaĝo de belulino, sed ĉiam bone distingas nuancojn de koloro en fresko aŭ longajn okulharojn... Nia vidkapablo estas selektema.

Se ni pripensu tion, ni komprenu, ke «kruda» fotaĵo tuj de fotilo tute ne respegulas la bildon, kiun vidis la fotisto. Tial mi traktas la «krudajn» dosierojn negativoj, kiuj bezonas «rivelon».

Fazo nula - negativoj

Kvalito kaj dimensio

Ĉiu cifereca spegula fotilo (kaj kelkaj modeloj de aliaj) povas foti en t.n. «RAW-formato» (t.e. «kruda formato»). Verdire temas ne pri unu sola formato de dosiero, ĉiu faristo de fotiloj, eĉ ĉiu modelo de fotilo havas fakte sian propran formaton, sed ĝi ĉiam estas «muldaĵo», kopio de potencialoj en fotomatrico registritaj dum fotado. Ĝuste tial tiu ĉi formato donas al ni la plej bonan kvaliton kaj la plej grandan dimension de fotaĵo.

Se via fotilo ne kapablas foti en RAW formato aŭ se vi iukiale ne volas aŭ ne povas ĝin uzi, tiam foti en JPEG. Nur agordu vian fotilon por ke ĝi uzu la plej altan kvaliton kaj la plej grandan dimension. Vi ĉiam ja povas malpligrandigi kaj malplibonigi fotojn poste, sed plibonigi kaj des pli pligrandigi vi ne povas. Pli bone estas kapti malmulte da fotoj bonaj ol multe da fotoj malbonaj.

Ordigo kaj dosierujoj

Kiam mi venas hejmen post fotado mi ĉiam kopias dosierojn de mia fotilo en la disko de komputilo.

Ĉiuj fotoj estas konservitaj en dosirujo Fotoj. Ĝi enhavas subdosierujon Arkivo por «krudaj» dosieroj. En Arkivo mi kreas subdosierujn uzante hodiaŭan daton kiel nomo (por ĝusta ordigo mi uzas jenan formaton de dato: «JJ-MM-DD» kie JJ estas du lastaj ciferoj de la jaro, MM numero de monato kaj DD - tago, t.e. la dosierujo 06-05-25 enhavas fotojn kaptitajn la 25-an de majo 2006). Kaj fine mi metas la fotojn de memorkartoj de fotilo en tiu ĉi dosierujon.

Se vi fotas multe, estas utile ŝanĝi la nomojn de la dosieroj. Fakte numeroj de fotoj uzataj en fotiloj kutime havas nur kvar ciferoj, tio signifas, ke post dek mil premoj sur butono de fotilo la nomoj de dosieroj ekripetiĝos kaj havi du (aŭ pli) diversajn dosierojn kun la sama nomo estas maloportune.

Mi uzas la jenan formaton por dosiernomoj: JJMMDD-NNN, kie la unua parto enhavas la daton de fotado (JJMMDD) kaj la dua estas numero da la foto en tiu tago. Por alinomigi la fotojn staple uzeblas Adobe Bridge, parto de Photoshop CS2, sub Vindozo. Sub Linukso mi uzas simplan skripton, ankaŭ eblas trovi ion utilan en la Reto. (Pri tiu temo ni parolu plu iom poste.)

Nun mi trarigardas ĉiujn novajn fotojn, forviŝas fuŝajn fotojn kaj elektas la plej bonajn.

Por plua prilaborado mi havas specialan subdosierujon Lab en Fotoj, kie mi kreas ankoraŭ unu subdosierujon (kun la sama nomo kiel la dosierujo en Arkivo. Tien mi kopias dosierojn, kiujn mi elektis por prilaborado.

Fazo unua - rivelo

Konverto el RAW formato

Se mi uzis RAW formaton, mi konvertas fotojn en TIFF uzante Bibble Pro aŭ Photoshop Camera RAW korektante erarojn de ekspono (Por ne perdi kvaliton mi ne uzas JPEGon en tiu fazo). Verŝajne la plej grava avantaĝo de RAW formato estas eblo korekti eksponon kaj bilancon de blanko jam post fotado.

Konverto en PSD/XCF

Nun mi lanĉas grafikan redaktilon. En Vindozo mi ofte uzas Photoshop'on, en ambaŭ Linukso kaj Vindozo mi havas GIMP'on. Kiun programon uzi ne tiom gravas por komencanto. Photoshop estas pli potenca, sed GIMP estas libera kaj senpaga. Mi malfermas TIFF-dosieron kreitan el RAW aŭ JPEGON en la redaktilo kaj tuj konservas ĝin en propra formato de la programo (PSD por Photoshop kaj XCF por GIMP). Kaj prilaboras jam tiun ĉi dosieron. Se vi uzas ambaŭ programojn, plej bone estas elekti PSD, ĉar ĝin komprenas ambaŭ dum XCF estas kutima nur por GIMP.

Tranĉado, niveloj, heleco kaj kontrasto

Mia ŝablona agmaniero por ĉiu foto estas jena: tranĉado (Crop), koreko de niveloj (Levels), kontrasto kaj heleco. Fakte mi ofte tranĉas foton en la fino de laboro, se la tranĉo estas malgranda aŭ mi volas provi kelkajn diversajn variaĵojn. Alie pli bonas komenci per tranĉado, ĉar detranĉata parto influas la histogramon. Unue mi taksas kompozicion kaj tranĉas la foton se necesas - la ilo Crop ĉiam toviĝas en ilaro de ĉiu programo. Iafoje mi tuj trafas bezonatan kadron, iafoje faras tion iom post iom, detranĉante jen tien kaj tien ĉi. Interalie, se fine mi detranĉas de la bildo grandan pecon, mi konservas la tranĉitan varianton en alia dosiero aldonante «sufikson» '-crop' al la dosiernomo. Tio ebligas reveni al la originalo kaj serĉi alian - pli bonan - varianton de tranĉado. Post tio mi malfermas fenestron kun niveloj (Ctrl-L en Photoshop). Iafoje sufiĉas klaki sur «Auto» butono por korekti nivelojn, sed plej ofte tion mi devas fari permane. Unue mi movas la nigran kaj blankan tenilojn al la komenco kaj fino de histogramo en la kanado de heleco. Iafoje tion mi ankaŭ faras en kanaloj de apartaj koloroj. Kaj ĉiam mi kontrolas la bildon perokule. Se la bildo okazas iom malluma, mi movas la grizan tenilon al 1.1 aŭ 1.05. Ofte tio sufiĉas. Post tio mi iom pligrandigas kontraston (kaj ofte helecon), se mi taksas tion necesa. Tio sufiĉas por plej multo da fotoj. Ne forgesu konservi ĉiun laboron.

Plia prilaboro laŭbezone

Neceso de plia prilaborado plej ofte aperas en du okazoj: (1) necesas purigi bildon - forigi malbelan draton, spuroj de pulvo sur matrico, kaŝi difektojn sur haŭto de modelo, korekti iujn aliajn etajn difektojn; (2) kiam tion postulas intenco de aŭtoro, koncepto de artaĵo. Mi ne metu ĉi-tien detalan instrukcion por ĉiuj iloj menciitaj en la teksto - vi ĉiam povas trovi necesajn detalojn kaj instrukciojn en helpsistemoj de viaj programoj, en la Reto kaj en ĉiuspecaj libroj. Por purigi bildon mi plej ofte uzas la jenajn ilojn: «healing brush» kaj «clone stamp» (la lasta aperis en GIMPo nur en versio 2.4). Krom tiuj, mi ofte uzas nivelojn («levels») kaj maskojn («masks»). Ili utilas ĉiam: por emfazi objekton per koloro farinte ĉion alian nigra-blanka, mi kopias la bildon en nova nivelo, senkolorigas ĝin kaj maskas tion, kio devas aperi kolora; por plibeligi haŭton de modelo mi ankaŭ kopias la bildon en nova nivelo, stompas ĝin («blur») kaj per helpo de masko miksas la fontan bildon kun stompita; por plilarĝigi dinamikan diapazonon mi uzas maskojn dum mi gluas du versiojn de foto...

Fazo dua - printado

Sub «printado» ni komprenu kiel printadon surpapere mem, tiel ankaŭ publikigado en la Reto.

Kiel prepari bildon por la Reto

Multaj fotoretejoj limigas grandecon kaj dimension de fotodosieroj. 100-200 kilobajtaj limitoj oftas. Fakte tio pli ol sufiĉas por publikigi en la Reto.

Malfermu ian foton, kiun vi intencas enretigi. Por la unua paŝo ŝanĝu ĝian dimension («Resize image») Plej bone, se la foto okupu tiom da ekranspacon kiom eblas, sed ĝi ne elkrampiĝu ekster ekrano. La plej bona dimensio nun estas 800x600 rastrumeroj. Vi indiku nur unu valoron (800 por horizontala foto kaj 600 por vertikala). Se ambaŭ valoroj estas ligitaj (vi kontrolu tion) la alia valoro estos kalkulita aŭtomate. Poste klaku «OK» kaj jen vi ricevas bezonatan dimension.

Nun dezirindas reakrigi la foton (tio necasas ne ĉiam, sed ofte). Mi por tio uzas malakran maskon («Unsharp mask»). En GIMP ni provu unue jenajn valorojn: Radius=0.3, Amount=0.7-1.0, Threshold=0, en Photoshop (kiel rekomendas Dmitrij Rudakov): Radius=0.3, Amount=300%, Threshold=0. Se la bildo aspektas tro akre aŭ aperis aŭreoloj, ni malpligrandigu la valoron de Amount.

La foto pretas kaj ni konservu ĝin en JPEG formato sub nova nomo (aldonante, ekzemple «-w» al ĝia nomo). Antaŭ klaki «OK» mi kontrolas, ke la dosiero ne estu pli granda kaj ŝanĝas ĝian mezuron per ŝanĝo de kvalito. Vi devas trovi tian kvaliton, ĉe kiu la mezuro ne pli grandas ol postulata limo kaj la foto apenaŭ malpliboniĝas.

Kiel prepari foton por printado

Kiam mi volas prepari foton por printado, mi malfermas fenestron de ŝanĝado de dimensio kaj ŝanĝas valoron de denseco (distingivo) - en poligrafio por kvalita presado oni uzas 300 dpi (rastrumeroj per colo). Fakte, sufiĉas malpli alta, de 200 ĝis 300 dpi. Tial mi entajpas valoron 200 aŭ 300 dpi kaj rigardas kiagrandan maksimuman printaĵon mi povas ricevi por la foto. Sed la maksimuma grandeco ne devigas min uzi nur ĝin. Mi ĉiam povas printi en malpli granda formato, tamen pli grandan mi apenaŭ iam povas uzi.

Kompreninte maksimuman grandecon de la foto, mi entajpas konformajn valorojn en la kampoj de dimensio de printaĵo («Print size»), klakas «OK» kaj konservas ĝin en nova JPEG-dosiero elektinte la plej altan kvaliton. Ankaŭ mi ofte aldonas ian sufikson al la nomo de la dosiero indikante, ke tiu ĉi dosiero enhavas printeblan virsion (aŭ eĉ pli precizigas formaton: la sufikso «-15x20» montras al mi, ke tiu ĉi dosiero printeblas en ĝuste tiu formato, 15x20 cm).

Nun mi iom parolu pri formatoj de fotopapero. Ekzistas multe da formatoj, sed kutime mi uzas nur tri: 10х15, la plej vaste uzata por «hejmaj albumoj», 15х20 - preskaŭ egalas al A5 (duono de A4) kaj 20х30 - preskaŭ egalas al A4, kaj ĝi jam taŭgas por pendigi foton surmuren. Fotistoj-profesiuloj konsilas printi fotaĵojn sur papero egala aŭ pli granda ol 18 cm laŭ la plej longa flanko, ĉar nur tiam vi povos ekvidi ĉiun nuancon de koloroj, ĉiun detalon kaj kompreni kio mankas kaj kio impresas. Interalie, de elektita formato dependas tranĉado de la foto: se vi planas printi (kaj surmurigi) la foton 20x30 cm plej bonas proporcio 2/3 inter la flankoj.

Postparolo - arkivoj

La diskoj de komputiloj ne estas faritaj el gumo, ankaŭ ili de tempo al tempo povas ruiniĝi, tial mi ĉiam konservas ĉion en lumdisk(eg)ojn (mi ĉiam konservas «negativojn» tuj post mi metis ilin en komputila disko, kaj laŭbezone konservas ĉiujn jam preparitajn fotaĵojn lumdiske). Mi registras ĉion en la sama kronologia ordo, kiel mi priskribis antaŭ.

Noto

2007-10-31T09:49:00.001+03:00

Malĝis!

Mi estas iom tro okupita por blogi, tamen mi iom aktivas ĉe Ipernity - plejparte mi sendas tien malnovajn fotaĵojn. Ankaŭ mi estas tradukanta unu mian artikolon pri fotografio. Baldaŭ, mi esperas, ĝi aperos ankaŭ ĉi-tie. La tradukado malfacile kuras, ĉar mankas al mi bona fototerminaro.

Do mi volis nur informi vin, ke mi vivos plu kaj ĉio bonas ĉe mi kaj mia familio.

Malsaluton!

Ora Mezo ĉe Ipernity

2007-10-23T16:56:00.000+04:00

Jen estas mi ĉe Ipernity: http://dmych.ipernity.com/
Bonvenon! :)

Motivo de aĉeto de fotilo

2007-10-21T23:58:00.000+04:00

Apud lago pentristo faris pentradon kaj alvenis geedzoj de malantaŭe. Ili rigardis momenton. Fine la edzo diris al la edzino kun nerefutebla tono: "Vidu, kara, kiel maloportune sen fotilo!"

Fonto: Legu Kaj Ridu

Memkritiko en fotografio II

2007-10-20T12:37:00.001+04:00

Jen, vi revenis hejmen kun centoj da fotoj en memorkartoj de via fotilo. Ĉu ĉiuj ili estas bonaj? Vi certe diras, ke ne. Fakte, multaj profesiuloj diras, ke kutima kvanto de bonaj fotoj estas ĉirkaŭ dekono de la tuta kvanto. Ekzemple, el 36-kadra filmo estas sufiĉe bonaj nur 3-4 fotoj. Do, ne hezitu forviŝi 9/10 da viaj kadroj (aŭ almenaŭ neniam montru ilin al iu ajn). Tio estas nur rubaĵo.

Jen, restis nur kelkaj fotoj, kiujn vi taksis bonaj. Rigardu ilin parkere kaj pacience. Ili estas bonaj, jes. Sed ĉu eblas ankoraŭ plibonigi ilin? Ĉu vi certas, ke vi mem vidis la samon dum fotado?

Unua rimedo por plibonigi foton estas tranĉado. Ĉu la komponaĵo bonas aŭ vi povas plibonigi ĝin? Rigardu kaj pensu ĉu la foto havas senbezonan spacon? Kiel ĝi aspektus, se vi fortranĉus tiun spacon? Lernu regulon pri trionoj. Kompreneble, vi devus memori pri komponado dum fotado. Sed ne ĉiam eblas bone komponi sceneton antaŭ premi la butonon. Do, vi povas ja korekti ĝin nun... Ankaŭ pripensu ĉu la foto belapektus en nigra-blanka varianto? Ĉu koloroj estas necesaj aŭ, kontraŭe, malhelpas al ĝi?

Jen, la laboro estas finita. Rigardu denove, provu rigardi kvazaŭ vi spektas foton de iu alia, provu rigardi kritike.

Kiam vi kritikas vian propran laboron, vi devas trovi tiun oran mezon de objektiveco sendepende kiom da forto kaj tempo vi perdis prilaborante ĝin. Tio malfacilas Dmitrij Rudakov en sia libro proponas simplan kaj efikan demandaron por taksi siajn fotojn. Respondante je dek demandojn vi povos pli objektive taksi sian laboron.

Do, respondu al vi mem je la demandoj:

Kio estas temo aŭ subjekto de mia foto?
Kial la lumo plejbonas kaj laboras por mia ideo?
Kio estas centro de intereso en mia foto? Kial mi konsideras ĝin klare esprimita?
Per kio mi atingis simplecon de komponado en mia foto?
Kiuj duagradaj objektoj ĉeestas en la kadro kaj kial ili ne distras atenton de la ĉefa subjekto?
Per kio aperas iluzio de profundo kaj perspektivo en mia foto?
Kia ekspono estas bona por mia foto kaj kial tio konformiĝas al mia koncepto?
Kiamaniere akreco laboras por mia ideo?
Kial formato de la kadro (vertikala aŭ horizontala) plejbonas por mia subjekto?
Kion devos senti spektanto dum rigardas al mia foto?

Memkritiko en fotografio I

2007-10-19T15:19:00.000+04:00

Se vi premante la butonon de via fotilo pensas pri nenio, tio signifas, ke vi ne faras fotografion. Tio estas nura fotado, kiun anglalingvanoj nomas snapshot, sed tio ne estas arto de fotado.

Kio do estas la arto de fotado? Tio estas pasio kaj scio. Bona fotisto kaptas per fotilo ne nuran momenton, montras ne nuran objekton, sed sian rigardon al tio, kion li fotas, sian rilaton. Se vi havas tiun pasion kaj konsentas malsekiĝi sub pluvo atendante la plej bonan sceneton kaj poste sidi la tutan nokton ĉe komputilo plilaborante la fotaĵojn, vi certe povas atingi sukceson en la arto de fotado. Sed korm la pasio ja estas la sperto, la scio kiel fari bonan foton, kiel kapti kaj montri per foto tion, kion vi mem vidis.

Se vi havas tian pasion, ĉion alian vi povas atingi. Kaj frue aŭ malfrue, tiel aŭ aliel vi tion atingos. Necesas nur labori obstine kaj esti kritikema al si.

Do, kio estas sukcesa fotografio? Dmitrij Rudakov, aŭtoro de Oranĝa libro de cifereca fotografio, formulas tion jene:

Estu la lumo - ĉio alia poste. La lumo estas fundamento de fotografio. Same kiel la poeto uzas vortojn, la fotisto uzas lumon. Se vi ne havas konvenan lumon, vi ne havas foton. La lumo difinas kia estos via foto kaj kion spektantoj vidos en ĝi.
Klare esprimita temo aŭ objekto de foto. Tio, kion vi fotas, estu klara por vi mem. Se vi povas esprimi tion per unu vorto aŭ frazo, sekve ĝi ekzistas. Se ne, plej verŝajne vi mem ne scias kion faras. Kaj sekve tio ne estos klara al viaj spektantoj.
Uzu unuan planon kaj fonon maksimume efektive por atingi viajn celojn. Ili estu akraj aŭ ne, en fokuso aŭ ne, estu parto de via komponaĵo aŭ ne forlogu atenton de ĝi. Sed tiuj elementoj de foto estu ĉiam sub via kontrolo. Nur vi difinas kiomgrade ili servu al via koncepto aŭ detruu ĝin.
La medio nepre helpu al via koncepto. Estas tre malfacile fari malĝojan aŭ lirikan bildon dum hela sunplena tago. Ankaŭ estas malfacile foti florojn dum forta vento blovas. Ne batalu kontraŭ la medio, se ĝi ne respondas al via ideo, vi nur atendu. Fotografio ja ankaŭ estas arto de pacienco.
Strebu al simpleco. Dum la pentrarto estas arto de enigo, fotografio estas arto de forigo. La foto de unu sola boato ofte estas pli drasta ol tiu kun deko da boatoj. La foto devas havi nur unu centron de intereso. Sekve, strebu al simpleco. Lernu oferi kaj forigi.

Unua neĝo en Moskvo ĉi-aŭtune

2007-10-14T14:32:00.000+04:00

Mava ŝerco aŭ...?

2007-10-11T17:29:00.000+04:00

Rusia parlamento (Duma) pritraktas leĝprojekton, kiun kontribuis frakcio "Unueca Rusio" kaj kiu proponas registri kaj kontroli informon pri ĉiu ajn ekzemplero de publikigita aŭdio- kaj videodatumportiloj, programaro kaj datumbazoj. Krome, produktantoj rajtos vendi sian kopiilojn (ekz-e, viŝeblajn lumdisk(eg)ingojn) nur al tiuj, kiuj havas oficialan permesilon por fari tion. Aserto de la leĝprojekto povas kaŭzi seriozajn problemojn ankaŭ por ordinaraj uzantoj, kiuj devos registri eĉ privatan videon kaptitan per poŝtelefono.

Hm... Hodiaŭ ja ankoraŭ ne estas la 1a de aprilo, ĉu?

Fonto (ruslingve): http://www.securitylab.ru/news/304392.php

Normala lingvo - bona lingvo

2007-10-11T13:25:00.000+04:00

Jen, en Libera Folio mi trovis artikolon de Toño del Barrio La normala lingvo. Post La bona lingvo de Claude Piron tiu ĉi artikolo ŝajnas al mi la plej ĝusta kaj adekvata eseo pri esenco de nia lingvo. Komentoj al la artikolo ankaŭ estas legindaj.

Do, mi opinias ke ni, kiel en aliaj aferoj, strebu en lingvouzado kaj komunumo al "ora mezo". Ni ĉiam memoru ke nia lingvo estas viva, evoluanta lingvo, ankaŭ la komunumo (ni preferas tiun vorton anstataŭ "movado") estas viva socia organismo.

Sekve, ni strebu konservi unuecon de la lingvo kaj ĝian simplecon, sed ni ne rezistu kontraŭ ĉiun ŝanĝon, kiu aspektas natura kaj utila. Ekzample, al mi tre plaĉis la vorto oklo, pri kiu mi aŭskultis en la lasta elsendo de Radio Verda. Oklo signifas "okulvitroj". Ĝian aŭtoron devenigis ĝin el "monoklo" kaj "binoklo" simile al Zamenhofaj "fraŭlo<-fraŭlino". La vorto oklo estas bona ĉar ĝi ŝajnas al mi pli regula ol okulvitroj (kia, ekzemple, estas pluralo de okulvitroj?).

Ankaŭ en komunumaj aferoj ni devas esti nek masoĥismaj nek malesperantaj. Ni komprenu, ke nia komunumo (movado ktp) estas natura kaj evoluanta aĵo. Kaj tio estas normala.

Do, normala lingvo estas bona lingvo kaj natura komunumo estas bona komunumo.

Kislovodska kablotramo

2007-10-08T15:30:00.000+04:00

Hodiaŭ mi invitas vin veturi per kablotramo en Kislovodska parko. La malsupra stacio estas nomata «Templo de aero». La veturado daŭros ne pli ol 8 minutoj kaj finiĝos ĉe la supra stacio «Olimpia sportejo». Malproksime aspektas, ĉu? ;)

Unuatempe la vagoneto flugas tuj super pintoj de arboj, apenaŭ tuŝante ilin. Sed poste ĝi subite suprenflugas.

Vi povas ĝui la vidon maldekstre: belaj rokoj, kaj kafejo «Ruĝa suneto» apud ili.

Sed baldaŭ la kafejo restas malantaŭ...

...Kaj malsupre vi povas vidi reston de «Supra turistvojo» — post kiam parto de la deklivo malsuprenfalis, ĝi estas apenaŭ uzebla kaj, sekve, apenaŭ uzata.

Jen ĝi jam proksimiĝas al la stacio.

Finfine, nia mallonga vojaĝo finiĝas.

Ni lasas la vagioneton kaj de la stacio ni povas ĝui vidon de Kislovodsk mem kaj Borgustana montaro malantaŭ ĝi.

Kislovodsk-Moskvo, 2006